Həmin sənəd əslində Rusiya prezidenti Vladimir Putinin üç ildən artıqdır səsləndirdiyi bütün siyasi bəyanatlarla, daha açıq desək xarici işlər naziri Lavrovun bəyanatları ilə üst-üstə düşür. Bu, kapitulyasiya ultimatumudur və artıq yalnız Ukraynaya deyil, həm də NATO və Avropa İttifaqına təqdim edilir.
“İstanbul danışıqları onun üçün deyil ki, hansısa birinin uydurduğu prinsiplər əsasında kompromis sülh qurulsun. Danışıqlar Rusiyanın qələbəsi və Kiyevin neonasist hakimiyyətinin tamamilə məhv edilməsi üçündür”, - deyə iyunun 3-də Rusiya Təhlükəsizlik Şurası sədrinin müavini Dmitri Medvedev teleqram kanalında yazıb.
İstanbul danışıqlarından əvvəl o, Ukraynanın “şərtləri qəbul etməməsi halında cənubdakı böyük şəhərləri və Qara dənizlə quru əlaqəsini itirəcəyini” bildirmişdi. Bu bəyanat səbəbindən Qərb mətbuatında məlumat yayılmışdı ki, ABŞ prezidenti nümayəndəsi Kelloq Rusiya prezidenti Putindən “Medvedevi ağıllandırmağı” xahiş edib.
Görünür, Rusiya prezidenti öz müavininə sadəcə “ağıllanma” deyil, nüvə müharibəsi ilə beynəlxalq ictimaiyyəti hədələmək üçün növbəti göstərişini verib. Əks halda, o, diplomatiya tarixində misli görünməmiş – “zəfər üçün danışıqlar” ultimatum tərzində yalnız Ukrayna ilə deyil, artıq ABŞ, Avropadakı müttəfiqləri və bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətlə danışmağı icazə verməzdi. Çünki bütün iştirakçılar Rusiyanın aqressiyasını legitimləşdirmək yox, Putinə simasını qorumağa imkan verəcək kompromis həllinə nail olmaq istəyirlər.
Bəlkə də Medvedevin yazısını şok və nevrozun nəticəsi hesab etmək olar, iyunun 1-də Ukraynanın həyata keçirdiyi “Hörümçək Toru” xüsusi əməliyyatı Kremlə hələ uzun müddət gərginlik gətirəcək, amma Rusiya Təhlükəsizlik Şurası sədrinin müavini tam anlayır ki, “zəfəri təsdiqləmək üçün danışıqlar” mövqeyi Ukrayna tərəfinin gələcək zərbələrini, xüsusi əməliyyatlarını və Ukraynaya hərbi dəstəyi tam şəkildə qanuniləşdirir, çünki beynəlxalq siyasətdə qəbul edilmiş prinsiplərin kobud pozulması artıq Avropa ölkələrinin təhlükəsizliyinə və ABŞ-nin nüfuzuna toxunur.
Kreml Medvedevin “kiminsə uydurduğu, özünə aid olmayan qeyri-real prinsiplər” ifadəsi ilə faktiki olaraq Putin-Tramp diplomatik “marafonunun” legitimliyini şübhə altına alır. Bu marafon onların görüşü və “əməliyyatın imzalanması” ilə başa çatmalı idi. Aydındır ki, Rusiya beynəlxalq nüfuzlu ekspertlərin proqnozlaşdırdığı kimi, ən azı payızadək müharibəni davam etdirəcək.
Vladimir Putinin başqa variantı sadəcə yoxdur. Rusiyada milli-imperialist ideologiya elə bir həddə çatıb ki, geri çəkilmək ona tarixi fiaskoya başa gələcək. Lakin Putinin qələbəsi beynəlxalq hüququn fiaskosu, dünya siyasətinin bütün ənənələrinin ləğvi demək olacaq. Kreml hüququn gücünü qüvvənin hüququ ilə əvəz edir. Bu çağırışı kim və necə qəbul edəcək? Əgər qəbul etməsə, nə baş verəcək?
Çünki qarşıdakı dəyişikliklər təkcə yeni imkanlar deyil, eyni zamanda ciddi risklər, çağırışlar və hətta təhdidlər də gətirəcək. Yaxın Şərqin siyasi arxitekturasının yenidən qurulması prosesi nə hamar keçəcək, nə də tez başa çatacaq. Əksinə, bu, uzunmüddətli və mürəkkəb bir mərhələ olacaq və məhz buna uyğun şəkildə hazırlıq tələb edir. Burada konkret nəticələrə deyil, prosesin özünə diqqət yetirilməlidir. Çünki Vaşinqtonun başladığı bu proses artıq hərəkətə keçib və nəticələr onun gedişatında formalaşacaq. Məsələ isə qlobal geosiyasətin əsas masasında müzakirə olunur və həmin masada bu gün üç əsas oyunçu – ABŞ, Rusiya və Çin – artıq möhkəm şəkildə yer alıb.
Asif Cəfərov
Ordu.az
